راهنماي گردشگري خوزستان
راهنما راننده تخصصی گردشگری استان خوزستان
گوزن زرد ایرانی از جمله پستانداران نادری است كه زیستگاه اصلی آن طبیعت اطراف شهر دزفول است كه به تازگی احیا شده و از خطر انقراض نجات یافته است. رود دز يكي از مهمترین رودخانههای استان خوزستان كه دارای انشعابات فراواني است و شاخه اصلی آن از كنار زيگورات چغازنبیل (اثر جهاني ثبت شده) میگذرد.
در اطراف این رود، جنگلی نیمهگرمسیری وجود دارد که جنگل دز نامیده میشود. در حدود 45 كیلومتری چغازنبیل، رود دیگری جریان دارد كه رود كرخه نام دارد. رود كرخه هم مانند رود دز، توسط جنگلی احاطه شده كه جنگل كرخه نام دارد.
هر دو جنگل دز و كرخه با دارا بودن تنوع جانوری و گیاهی نسبتاً بالا از مهمترین مناطق جنگلی ایران به شمار میروند.
گمان می رفت گوزن زرد ایرانی به كلی منقرض شده است اما در سال ۱۳۳۴ خورشيدي معلوم شد تعدادی از آنها در جنگل های اطراف رودخانه دز و كرخه باقی مانده اند.
در سال ۱۳۳۷ دو رأس از آنها به باغ وحش اپل آلمان و در سال ۱۳۴۲ تعداد شش رأس به دشت ناز ساری منتقل شد. پس از آن كه گوزن ها تكثیر شدند به مناطق مختلفی نظیر شمشكنده مازندران، جزیره اشك و كبودان در دریاچه ارومیه، زردلان كرمانشاه، جزایر كیش و لاوان و منطقه میان كتل فارس منتقل شدند.
گوزن زرد ایرانی عموماً شبگرد است و صبح زود و اوایل غروب فعالیت بیشتری دارد. به صورت اجتماعی زندگی میکند. معمولاً مادهها، بچهها و نرهای نابالغ در گروههایی جدا از دستهٔ نرهای مسن مشاهده میشوند. گوزن زرد در محیطهای طبیعی بسیار محتاط است و به مجرد احساس خطر با خیزهای بلند فرار میکند. گاهی نیز در میان بوتهها و درختان مخفی میشود. در تابستان به واسطهٔ پوشش خالخالی، توانایی استتار خوبی دارد. در زمستان پوشش او تیرهتر میشود.
نرها شاخهای بلند و نسبتاً پهنی دارند. رشد شاخها از یک سالگی به بعد شروع میشود، ولی شاخکها از دو سالگی ظاهر میگردد. در اواخر فصل زمستان شاخها میافتند و شاخهای جدید بلافاصله شروع به رشد میکنند و در تابستان تکمیل میشوند. موها در فصل تابستان کوتاه است. رنگ پشت و پهلوها در این فصل، زرد متمایل به قرمز و زیر بدن و دم، سفید است. در قسمت پشت و پهلوها، خالهای سفید مشخصی دارد. در زمستان، موها بلندتر و به رنگ خاکستری با خالهای نامشخص است.
گوزنهای زرد ایرانی اغلب در اوایل پاییز جفت گيري میکنند که در این فصل، گوزن نر از ظاهر بسیار زیبا و با ابهتی برخوردار میشود. در این فصل، گردن نرها متورم مي شود و بین نرها جدالهایی در میگیرد. نرها با صدایی که شبیه خرناسهٔ انسان است قلمرو خود را مشخص میکنند. مدت آبستنی حدود هشت ماه است. یک و به ندرت دو بچه میزاید. وزن بچهها در موقع تولد حدود چهار تا پنج کیلوگرم است. بچهها پس از تولد قادر به راه رفتن و دویدن هستند، ولی مادر در چند روز اول، آنها را در بین علفهای بلند مخفی میکند. بچهها به علت همرنگی با محیط، نداشتن بو و بی تحرکی، از دید حیوانات طعمهگیر مخفی میمانند. در یک و نیم سالگی بالغ میشوند. طول عمر آنها حدود ۱۶ سال است. در این فصل، بین نرها جدالهایی در میگیرد. گوزنهای نر قویتر با جذب چندین ماده قلمرو معینی برای خود ایجاد کرده و اجازهٔ ورود را به گوزنهای نر دیگر نمیدهد. اغلب در فصل جفت گیری بین گوزنهای نر بر سر جفتگیری درگیریهای شدیدی رخ میدهد و گوزن بازنده بایستی قلمرو را به نفع برنده ترک کند و به دنبال قلمرو جدیدی باشد. در فصل جفتگیری، رفته رفته گوزن نر لاغرتر و نحیفتر میشود.
تغذیه گوزنها بیشتر از علفها و شاخ و برگ گیاهان میباشد، گاهی اوقات نیز از سرشاخههای درختان یا از پوست ساقه آنها استفاده میکنند. گوزنهای زرد ایرانی اغلب اوایل صبح قبل از طلوع آفتاب یا عصر به چرا میپردازند و بقیهٔ روز را به نشخوار کردن یا استراحت میگذرانند.
لغت Eco Tourism که فرهنگستان لغات با کمک سازمان میراث فرهنگی کشور آن را معادل طبیعت گردی معنا کرده است، از نظر ریشه لغوی از دو جزء Eco و Tourism ساخته شده است که پیشوند eco برگرفته از ریشه ای یونانی به معنی آمیزه ای از مفاهیم محیط زیست و زیستگاه و tourism به معنای گردشگری است؛ این مفهوم بیش از هر چیز، طبیعت را تداعی می کند.
در فارسی کلمه بوم را معادل eco قرار داده اند و به نوعی به Eco Tourism ، «بوم گردی» نیز می گویند. (بوم = سرزمین و زیستگاه)
اکوتوریسم سفری است مسؤولانه به مناطق طبیعی، که موجب حفظ محیط زیست و بهبود زندگی مردم محلی گردد.
چند سال بعد در 1996 م. اتحادیهی جهانی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی با بسط تعریف بالا، اکوتوریسم را چنین تعریف کرد:
اکوتوریسم یک سفر و بازدید زیست محیطی مسؤولانه از مناطق طبیعی بکر است که به منظور لذت بردن از طبیعت و درک مواهب آن و ویژگیهای فرهنگی مرتبط با آن انجام می شود، به طوری که باعث ترویج حفاظت گردد و اثرات منفی بسیار کمی از جانب بازدید کنندگان بر محیط به جای گذارد و شرایطی را برای اشتغال و بهره مندی اقتصادی و اجتماعی مردم محلی (بومی) فراهم کند.
اکوتوریستها افرادی هستند که از مرحله علاقه ساده به طبیعت فراتر رفته و پا در عرصه شناخت رازها و زیباییهای عمیق آن میگذارند.
یک اکوتوریست، خود را نسبت به مراقبت از طبیعت و احترام به فرهنگ بومی مسؤول میداند و به این مسئولیت پایبند است.
بنابراین هر کس که به هر طریقی به طبیعت سفر می کند، الزامآ یک اکو توریست به حساب نمیآید.
از مقایسهی ابعاد گردشگری درشاخهی اکوتوریسم با سایر زمینههای گردشگری، درمییابیم در حالی که سایر شاخهها به توریسم انبوه، شرکتها، آژانسها و هتلهای بزرگ میاندیشند، فعالان شاخه اکو توریسم(بومگردی) به ندرت با گروههایی بیش از 30 نفر برای هر برنامه سرو کار دارند و نیز از طریق شرکتهای کوچک و استفاده از راهنمایان محلی و امکانات محدود در محیطهای طبیعی فعالیت می کند.
بنابراین یکی از مهمترین اصول برای اکوتوریسم و اکوتوریستها این است که:
«رد پا» باید تنها اثری باشد که از اکوتوریسم در طبیعت به جا گذاشته می شود و عکسها و خاطرات سفر نیز تنها یادگاریهایی باشند که از طبیعت نزد اکو توریستها(بومگردان) باقی میماند.
بهتر است شما به عنوان یک اکو توریست اندکی از نمونههای قوانین اخلاقی این صنعت را بدانید:
• برای حفظ و ارتقای یکپارچگی طبیعی مکان های مورد بازدید تلاش کنید.
• به حساسیت های فرهنگی احترام بگذارید.
• در تور، حداقل میزان زباله و ضایعات زیست محیطی را تولید کنید.
• محیط طبیعی مورد بازدید خود را تمیزتر از زمان آغاز، ترک کنید.
• آرامش حیات وحش را بر هم نزنید.
• از محصولاتی که از حیوانات و گیاهان در خطر انقراض تهیه می شوند خریداری نکنید.
• با خرید محصولات بومی به اقتصاد محلی کمک کنید.
• باورها و اعتقادات سنتی و مردمی منطقه را بشناسید و به آنها بیاحترامی نکنید.
• از چیدن گل در طبیعت خودداری کرده و در عوض با عکاسی از آن لذت ببرید.
• از مکانهای خصوصی و مردمان محلی و عشایر (بخصوص زنها و کودکان) بدون اجازه عکاسی نکنید.
• به اماکن مقدس احترام بگذارید.
• هرگز قولی را به عشایر و مردمان روستایی ندهید که نتوانید عمل کنید.
• سعی کنید در محیط های روستایی و عشایری پوشش شما مناسب باشد.
